Căn nhà gỗ mộc mạc giữa đồi thông Đà Lạt của gia đình 3 thế hệ

Đứng trên con dốc nhỏ nhìn xuống, ngôi nhà gỗ gần như hòa vào màu của những hàng thông xung quanh: mái dốc phủ ngói sẫm, vách ván màu mật ong, một dải hiên rộng ôm trọn mặt tiền. Đây là nơi ba thế hệ cùng sống, từ ông bà thích dậy sớm pha trà đến các cháu cần góc chơi và học, và mọi quyết định thiết kế đều xuất phát từ việc làm sao để từng người có chỗ riêng mà vẫn nghe tiếng nhau trong nhà.

Đọc địa hình đồi thông trước khi đặt viên gạch đầu tiên

Khu đất dốc nhẹ về phía thung lũng nên giải pháp hợp lý là bố trí nhà theo cao độ tự nhiên thay vì san phẳng hoàn toàn. Phần chân nhà chia thành hai cốt: nửa trước đặt trên móng băng, nửa sau kê trên hệ trụ bê tông để nền gỗ không chạm đất. Cách làm này giảm khối lượng đào đắp, giữ lại rễ thông và tạo một khoảng thông gió dưới sàn rất cần cho nhà gỗ ở vùng nhiều sương.

Hướng nhà quay về phía có nắng buổi sáng. Với khí hậu mát lạnh, nắng sớm vào phòng khách và bếp giúp ấm nhà tự nhiên, còn mặt hướng gió mùa được làm vách kín hơn, ít cửa sổ và dày hơn để chắn gió.

Gỗ thông sấy và cách chọn đúng loại cho nhà ở

Gỗ thông dễ gia công, vân đẹp, mùi nhựa nhẹ và có giá hợp lý, nhưng chỉ bền khi đã được sấy đến độ ẩm thích hợp và xử lý chống mối mọt. Khi nhận hàng, chủ nhà nên kiểm tra thanh gỗ có cong vênh, nứt đầu, mắt chết rụng hay không, và yêu cầu nhà cung cấp cho biết quy trình sấy, xử lý.

Gợi ý phân bổ vật liệu cho từng bộ phận:

• Khung chịu lực: gỗ thông ghép thanh hoặc gỗ nguyên khối tiết diện lớn, liên kết bằng bu lông và thép bản mã chứ không chỉ bằng mộng.
• Vách ngoài: ván ghép chồng mí để nước mưa chảy ra ngoài, phủ dầu gỗ ngoài trời giữ vân.
• Sàn: ván dày khoảng 20 đến 25 mm, bên dưới có lớp chống ẩm và cách âm.
• Khu ướt như bếp và nhà tắm: không dùng gỗ thông trần, thay bằng gạch hoặc đá, chỉ ốp gỗ phía trên tầm bắn nước.

Bố cục ba thế hệ: gần nhau mà không dẫm chân nhau

Tầng trệt dành cho ông bà với phòng ngủ cạnh nhà vệ sinh rộng, không có bậc, sàn gỗ chống trơn. Cạnh đó là bếp mở nhìn ra phòng sinh hoạt chung, để người nấu ăn không bị tách khỏi câu chuyện. Phòng khách đặt lò sưởi âm tường, ống khói dẫn lên mái và có nắp chắn tàn lửa, quanh đó là ghế dài đóng liền để ngồi được nhiều người.

Tầng gác lửng có hai phòng cho vợ chồng trẻ và các cháu, ngăn bằng vách gỗ có lớp bông khoáng cách âm. Khoảng trống giữa phòng khách nhìn lên gác giúp tiếng nói truyền qua, ông bà nghe được các cháu chơi mà trẻ cũng nhìn xuống thấy người lớn. Cầu thang có tay vịn hai bên và bậc không quá cao để người lớn tuổi vẫn đi lại được khi cần.

Chống ẩm, chống lạnh và chống mối: ba việc không được tiết kiệm

Đà Lạt ít nóng nhưng ẩm và sương nhiều, đó là kẻ thù chính của gỗ. Mái hiên rộng ít nhất khoảng 1 đến 1,2 m giúp vách ngoài ít bị mưa tạt. Chân vách cách mặt đất tối thiểu khoảng 30 cm và có tấm chắn nước bằng kim loại hoặc đá. Giữa lớp ván ngoài và vách trong cần có màng chống thấm thoáng hơi để hơi nước thoát ra mà nước mưa không vào được.

Về giữ ấm, lớp bông khoáng hoặc xốp cách nhiệt trong vách và mái giúp lò sưởi không phải làm việc quá sức. Cửa sổ nên dùng kính hai lớp khung gỗ hoặc nhôm cách nhiệt. Với mối mọt, ngoài xử lý gỗ từ đầu, nên làm bẫy mối quanh móng và kiểm tra định kỳ mỗi năm vào cuối mùa mưa.

Hiên, vườn và mối nối với đồi thông

Hiên rộng là nơi cả nhà dành nhiều thời gian nhất: uống trà sáng, phơi len, cho trẻ chơi khi mưa lất phất. Sàn hiên dùng gỗ xử lý ngoài trời hoặc gỗ nhựa composite để giảm bảo trì. Phía vườn trồng cây bản địa chịu lạnh như hoa cẩm tú cầu, bụi hoa dã quỳ, thêm vài bụi thảo mộc cho bếp, thay vì phá bỏ cây thông để lấy diện tích.

Ánh sáng tối cũng cần cân nhắc: đèn đặt thấp, ánh vàng ấm, hướng xuống để không làm lóa mắt và không át ánh sao trên đồi.

Ngân sách ước tính và những chỗ dễ vượt dự toán

Con số khoảng 2,5 tỷ đồng chỉ là ước tính tham khảo, vì phụ thuộc diện tích sàn, giá gỗ theo từng thời điểm và độ khó của địa hình. Có thể chia thô thành các nhóm: móng và phần chân nhà chiếm một phần đáng kể do địa hình dốc; kết cấu và vỏ gỗ chiếm phần lớn nhất; còn lại là hệ cách nhiệt, cửa, hạ tầng điện nước, nội thất đóng sẵn và lò sưởi.

Những khoản hay đội chi phí:

1. Phát sinh gia cố móng khi gặp lớp đất yếu sau khi đào.
2. Đổi thiết kế cửa kính lớn, vì kính chịu lạnh và khung nhiệt đắt hơn dự kiến.
3. Nâng cấp lò sưởi và ống khói đúng chuẩn an toàn cháy.
4. Vận chuyển vật liệu lên đường dốc nhỏ, cần xe nhỏ hơn và nhiều chuyến hơn.

Bài học cho ai muốn xây nhà gỗ ở vùng lạnh ẩm

Đừng chọn gỗ chỉ vì đẹp; hãy hỏi về sấy, xử lý và liên kết. Đừng thu hẹp mái hiên để tiết kiệm; đó là lớp áo mưa của cả ngôi nhà. Hãy làm ít cửa hướng gió lạnh, nhiều cửa hướng nắng sớm. Và quan trọng nhất, hãy vẽ ra thói quen thật của từng thành viên, ông bà dậy lúc mấy giờ, các cháu học ở đâu, cả nhà ăn tối ở bàn nào, rồi mới đặt tường và cửa theo những thói quen đó.